Putin & Sự Lựa Chọn Nga

Thắng áp đảo trước 3 đối thủ mà tờ New York Times dám gọi cuộc bầu cử ở Nga hôm 2 tháng 3 chỉ là “lễ xức dầu” của Putin cho “đệ tử ruột” Medvedev. Đúng là giọng điệu “dân chủ tư sản” của mấy tay nhà báo Mỹ. Trên quảng trường Đỏ, Putin nói, khi cùng giơ cao tay với Medvedev: “Đây là thắng lợi của dân chủ”. Có lẽ, phóng viên New York Times không cắt nghĩa được thứ dân chủ mà không cần tới ngày bỏ phiếu cả Thế giới đã biết kẻ thắng, chỉ đơn giản vì người đó được Putin xướng tên.

Không có dấu hiệu nào cho thấy có sự gian lận phiếu, sự thực là “nhân dân” đã bỏ phiếu cho “người của Putin”. Ông đã khiến cho số đông dân chúng ngưỡng mộ bằng cách cai trị nước Nga suốt 8 năm như một Czar. Xã hội công dân, đối với số đông người Nga có lẽ là quá xa xỉ. Tập trung phiếu cho Putin nói lên khát vọng được chỉ bảo, khát vọng của số đông người Nga được làm những thần dân của các Sa Hoàng.

Có lẽ những xáo trộn suốt gần một thập kỷ trong kỷ nguyên Eltsin đã làm cho người Nga lựa chọn những gì mà họ tin là ổn định. Rất nhiều người Nga và cả người Việt Nam ta đã thần tượng Putin và chửi thậm tệ cả Gorbachev lẫn Eltsin. Ít ai nhớ, nếu không được Eltsin rút ra như một quân cờ từ trong túi áo thì Thế giới, có thể, đã chẳng biết Putin là một đứa “cha căng chú kiết” nơi nào.

Năm 2002, trong một bữa tiệc ở ngoại ô Maxcơva có Trần Hoàn, Phạm Tuân và một số người Nga đã từng giữ những chức vụ quan trọng trong Đảng của Liên Xô cũ. Những nhân vật đó, ngày còn Liên Xô, đến các nhà lãnh đạo ta muốn gặp cũng không phải dễ. Nay, họ cảm ơn rối rít khi được các “soái” của Việt Nam mời tới, được uống vodka thoải mái và khi tiệc tan còn có ít thức ăn gói lại mang về. Xong tiệc, tôi có vinh dự đi bộ với một vị như vậy ra tàu điện.

Không thể trông đợi những người này thôi nguyền rủa Gorbachev, người đã đập tan đặc quyền đặc lợi của họ. Xét trên góc độ cá nhân, Gorbachev đã không mấy thành công, ông là một vị tổng thống bị phế truất. Nhưng, về phương diện lịch sử, có thể Thế giới, đặc biệt là phần nằm trong “phe” XHCN, đã không thể nào có được ngày nay nếu không có những “lỗi lầm” của nhà cải cách này.

Eltsin được báo chí Nga mô tả như là một gã luôn say xỉn. Nhưng, thật khó hình dung số phận nước Nga sẽ ra sao nếu “gã cao bồi” Eltsin không gô cổ những kẻ làm chính biến hôm 19-8-1991. Trong những ngày đó, có thể nói, Eltsin là lá chắn giúp nước Nga không bị đẩy trở lại tù ngục; là chỗ dựa niềm tin để nước Nga không rơi vào chỗ hoảng loạn. Eltsin có thể không tiên liệu hết những đảo lộn khi đưa nước Nga đi theo hướng này. Nhưng, khác với Putin, trong thời gian cầm quyền, Eltsin luôn kềm chế để không đàn áp đối lập và báo chí. Ông cho rằng, nếu ông không giữ được quyền chỉ trích chính quyền của báo chí thì những nền tảng dân chủ mà ông giúp nước Nga thiết lập cũng sẽ tiêu vong.

Nhưng, người dân Nga đã sống 70 năm dưới một chế độ Xô Viết, thoi thóp nhưng không bao giờ chết hẳn. Họ như những con gà công nghiệp không có tự do tung tăng nhưng không bị bỏ đói cho tới chết bao giờ. Nay, Gorbachev phá chuồng, Eltsin cho họ tự do. Thoạt đầu họ sung sướng nhưng được ít hôm không thấy bánh mì từ “phương Tây” mang sang. Eltsin bảo họ tự kiếm lấy cái ăn. Họ đâu có kỹ năng đó. Thế là cả nước Nga shock.

Những du học sinh và lao động Việt Nam, những chú “gà ta” đã từng đưa may-xo, bàn là về Việt Nam đổi quần jeans, áo “phông cành đào”, trở thành một trong những nhóm nắm bắt thời cuộc nhanh nhất. Họ biến các “ốp” thành chợ và rất nhiều người Nga trước đó là ân nhân, sau trở thành người bốc vác thuê cho người Việt Nam. Trước một cuộc đổi ngôi như vậy làm sao người ta không oán Eltsin nhất là Tổng thống cứ để cho báo chí mặc sức chửi rủa và đổ lên vai ông trách nhiệm.

Putin có công lớn là thiết lập được sự ổn định. Nhưng khác với Eltsin, Putin loại bỏ tất cả những mầm mống đối lập, kiểm soát báo chí. Không ngạc nhiên khi ông được lòng dân vì trong 8 năm qua, truyền thông chủ lưu gần như chỉ làm một chức năng là không ngớt lời ca tụng ông. Về đối ngoại, Eltsin quá thành thật khi trình bày một nước Nga tiều tụy, trong khi Putin to tiếng như nước lớn. Dân Nga dưới thời Putin có cảm giác tự tôn của một kẻ vốn mặc cảm tự ti. Nhưng về kinh tế, rất khó kể ra một thành công của Putin. Ông quả thực là một “nhà độc tài may mắn”, dưới thời Putin, giá dầu tăng gấp đôi, gấp ba và nền tảng kinh tế thị trường thiết lập dưới thời Eltsin bắt đầu “hái quả”.

Những chú gà công nghiệp Nga sau một thời gian tự đi lại, bước chân đã thôi lẩy bẩy. Các tỉ phú Nga xuất hiện và ngay trong lãnh địa của người Việt Nam, vai trò của người Nga cũng được “đổi ngôi”. Người Nga đã chứng minh đẳng cấp và xã hội Nga, ngay trong nhiệm kỳ của Eltsin đã bắt đầu “mang gương mặt con người”.

Với tính cách kiên quyết, Eltsin đập tan ngay tất cả mọi tế bào kinh tế cũ. Hàng loạt “tài sản của nhân dân” được tư nhân hóa. Đúng là chúng đã được “giải tư” rẻ như cho. Nhưng, những tài sản “cha chung không không ai khóc” ấy nhờ thế mà “rơi vào tay” những chủ nhân năng động. Chúng sinh lãi tốt hơn và nền kinh tế nhờ thế hữu hiệu hơn. (Nếu quan sát các xí nghiệp quốc doanh của ta sẽ thấy, rồi nó cũng rơi vào tay tư nhân như ăn cướp. Nhưng sự dùng dằng trong “định hướng” sẽ khiến cho chúng trở thành một gánh nặng cho nền kinh tế vì vừa kém hiệu quả vừa nhũng loạn hệ thống khi trở thành nơi xâu xé quyền lợi của các nhóm đặc quyền).

Eltsin là người kiến tạo ra “đế chế Nga” lần thứ hai. Nhưng để được ngồi lên “ngai” Eltsin đã phải giành giật từng lá phiếu. Cái cách mà Eltsin lựa chọn người kế nhiệm vì thế cũng khác. Ông giành cho Putin thời gian và không gian chính trị đầy đủ để Putin đắc cử bằng những lá phiếu bầu cho chính Putin.

Không giống “xếp”, Medvedev trở thành Tổng thống nhờ vào những lá phiếu mà người dân dành cho Putin. Suốt hai nhiệm kỳ, Putin đã biến nhà nước thành một thế lực rồi ông dùng thế lực ấy tiêu diệt các đối thủ chính trị, không chế các thế lực kinh tế. Ông tuyên bố “không nghiện quyền lực” nhưng ông chỉ đưa ra một nhân vật ngoan ngoãn, chưa từng có kinh nghiệm chính trị. Một người mà sau khi đắc cử hứa là sẽ giữ ông làm thủ tướng.

Nếu Medvedev ngoan ngoãn, người Nga sẽ có một vị Sa Hoàng không chính danh. Nếu Medvedev có bản lĩnh của Tần Thủy Hoàng để dâng cho Putin chén rượu độc, sự ổn định của nước Nga sẽ bị thử thách. Còn sớm để nói. Nhưng, cho dù bị chỉ trích, rõ ràng, Eltsin đã chọn một nhà lãnh đạo cho nước Nga (cho dù người đó trở thành Sa Hoàng hay Tổng thống); còn Putin, rõ ràng, chỉ có một sự lựa chọn cho mình.