Giới thiệu cuốn "Giai cấp mới" - Milovan Djilas

Theo sự giới thiệu của bác Vi, tôi đã bỏ 03 ngày ra để đọc cuốn "Giai cấp mới" (rất thán phục bác Jeffrey_le khi bác đọc xong trong 01 buổi). Đây là những suy nghĩ và ghi nhận của tôi khi đọc cuốn sách này, được viết theo kiểu hỏi và đáp cho dễ hiểu. Nếu các bác thấy thiếu hoặc sai, xin vui lòng bổ sung cho:

Hỏi: Chủ nghĩa Marx tốt hay xấu?

Đáp: Những nhận định của Milovan Djilas có phần nào tương đồng với những gì miêu tả bởi George Orwell trong cuốn Trại Súc Vật. Theo Djilas, Marx là một nhà-bác-học-cách-mạng, đồng cảm với nỗi khổ của giai cấp lao động thời bấy giờ, đã sáng tạo ra một cơ sở lý thuyết cho phong trào công nhân tương lai. Mục tiêu của Marx hoàn toàn trong sáng, và ông cũng không có ý định coi hệ thống triết học của mình là tuyệt đối đúng cho đến muôn đời sau, là chìa khóa vặn năng cho mọi trường hợp. Chính những đồ đệ của ông sau này, không ai trong đó có thể được coi là nhà khoa học, đã tuyệt đối hóa lý thuyết của Marx, khiến nó trở nên giáo điều và độc hại, dẫn tới "khoa học càng ngày càng nhường chỗ cho tuyên truyền, và tuyên truyền nhờ đó khoác lên cho mình cái mặt nạ khoa học". Từ một lý tưởng cao đẹp, nó đã trở thành một công cụ để Giai Cấp Mới duy trì thể chế độc tài lên chính những người mà họ hứa hẹn giải phóng khỏi áp bức và bất công.

Hỏi: Tại sao các nước nghèo và lạc hậu như Nga, Trung Quốc hay Việt Nam lại dễ hấp thụ chủ nghĩa Marx?

Đáp: Một nhận xét thú vị của Djilas về khả năng hấp thụ chủ nghĩa Marx, đó là: "Nơi nào mà sự tiến bộ về chính trị và kinh tế bị ngăn chặn, nói một cách khác, nơi nào vai trò khách quan của giai cấp công nhân yếu thì nơi đó nhu cầu hệ thống hóa và giáo điều hóa học thuyết của Marx càng tăng... [Ngược lại,] nơi nào mà sự tiến bộ về chính trị và kinh tế khắc phục được nhu cầu phải làm cách mạng thì khía cạnh dân chủ của chủ nghĩa Marx thắng thế."

Theo tôi hiểu, chủ nghĩa Marx có cả hai mặt tích cực và tiêu cực. Trong những xã hội tiến bộ và cởi mở, các cuộc tranh luận xung quanh chủ nghĩa Marx giúp người ta rút ra được những mặt tích cực của Marx, và tránh không làm theo những mặt tiêu cực. Ngược lại, trong những xã hội lạc hậu với dân trí thấp, người dân sẽ vồ lấy "ý tưởng cách mạng" và "xây dựng nhà nước XHCN" trong lý thuyết của Marx, bởi tin vào thiên đường mà Marx miêu tả. Từ khi chọn con đường cách mạng XHCN, người dân trong những xã hội này đã tự tròng lên cổ mình một hệ thống độc tài mang danh nhân dân.

Hỏi: Tại sao người dân chấp nhận con đường CNXH, kể cả khi họ phải trả giá?

Đáp: Thứ nhất, khao khát cải tạo nền kinh tế đã buộc nhân dân phải chấp nhận mất tự do.

Nhiều người cho rằng, đói khổ, chuyên chế và bạo lực chỉ là hiện tượng nhất thời, trong khi các giai cấp bị tước đoạt còn kháng cự, trong khi còn đủ mọi loại "phản động" cả bên trong và bên ngoài, trong khi chưa cải tạo xong công nghiệp mà thôi!

Nguyên nhân thứ hai là nguyên nhân trí dục và đức dục: Ước mơ chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản, ước mơ đạt được mức sống lý tưởng, niềm hi vọng, sự phấn khích có thể nói sánh ngang với niềm phấn khích tôn giáo không chỉ đối với những người cộng sản mà cho cả một bộ phận dân chúng nữa.

Trong quan niệm của đa số, việc vùng dậy có tổ chức nhằm chống lại chính quyền, chống lại đảng đồng nghĩa với sự phản bội tổ quốc, phản bội những lý tưởng cao đẹp nhất.

Hỏi: Tại sao lại nói con đường tất yếu của cách mạng XHCN ở các nước lạc hậu là hệ thống độc tài?

Đáp: Quan điểm này cũng được nhìn nhận bởi George Orwell trong Trại Súc Vật và được chứng minh bởi F. Hayek trong "Con đường tới chế độ nông nô". Theo Djilas, khi nhắm mắt chọn lựa con đường cách mạng XHCN, rõ ràng người dân trong xã hội lạc hậu kia đã chọn con đường "bất khả thi".

Trong các cuộc cách mạng "thuận theo tự nhiên" khác, ví dụ cuộc cách mạng tư sản, trong lòng xã hội đã xuất hiện những tổ chức, những quan hệ xã hội và nhận thức của người dân phù hợp với cuộc cách mạng đó. Ở trường hợp cách mạng XHCN ở các nước lạc hậu, những điều kiện thuận lợi này không tồn tại. Do đó, ngoài việc lật đổ chế độ cũ, những người lãnh đạo cách mạng phải xây mới toàn bộ hệ thống tư tưởng / quan hệ và tổ chức xã hội cho phù hợp với con đường cách mạng. Có thể ví cuộc cách mạng vô sản nói trên như một đứa trẻ đẻ non, bố mẹ nó sẽ phải mất nhiều công chăm bẵm để nó được như những đứa trẻ đủ tháng khác! Chính Lê Nin nhìn nhận sự thật này như sau:

Khi không có sẵn những điều kiện thuận lợi để hoàn thành cuộc cách mạng XHCN, nhóm lãnh đạo cuộc cách mạng buộc phải tạo nên chúng thông qua bạo lực và tuyên truyền: Bạo lực để tiêu diệt các giai cấp đối kháng, và tuyên truyền để tạo niềm tin và thu hút sự ủng hộ của dân chúng đối với chế độ mới. Đảng cầm quyền sau cách mạng sẽ phải đủ khôn khéo, đủ mạnh mẽ và đủ chuyên chính để thống nhất tư tưởng toàn xã hội tiến lên chủ nghĩa xã hội. Đây chính là điều kiện lý tưởng cho những kẻ ham mê quyền lực leo lên vũ đài chính trị, và khi đó kẻ mạnh nhất – vô đạo đức nhất sẽ chiến thắng. Và khi đó, kẻ mạnh cũng không có lý do gì để tụt xuống, trả lại quyền lực cho nhân dân sau khi cơ sở cho CNXH đã được hình thành. Chuyên chính của đảng tất yếu dẫn tới độc tài cá nhân.

Giai đoạn thứ nhất của cuộc cách mạng sẽ kết thúc với việc các tổ chức đối kháng bị vô hiệu hóa và toàn bộ tài sản xã hội được quốc hữu hóa và rơi vào tay của một nhóm người trong đảng. Từ đây, một Giai Cấp Mới được hình thành, giai cấp mà bác Jeff gọi là Tư Bản Đỏ!

Hỏi: Giai Cấp Mới gồm những ai?

Đáp: Đó là một nhóm người trong đảng, có quyền quản lý và phân phối toàn bộ khối tài sản đã được quốc hữu hóa và tập thể hóa. Chính vai trò độc quyền quản lý và phân phối thu nhập quốc dân cũng như mọi tài sản khác của quốc gia đã biến tầng lớp này trở thành tầng lớp đặc quyền đặc lợi.

Dựa trên một loại hình sở hữu đặc biệt, chưa từng có trong lịch sử loài người, đó là "sở hữu tập thể", giai cấp mới chiếm đoạt thành quả lao động của xã hội, tự cho mình hưởng thụ những đặc quyền đặc lợi to lớn. Để duy trì quyền lợi của mình, giai cấp mới tiếp tục phải sử dụng tới bạo lực và tuyên truyền. Điểm khác biệt giữa giai đoạn đầu và giai đoạn sau của cách mạng là, quyền lực, từ chỗ là mục đích [phải chiếm được quyền lực để cải thiện xã hội] trở thành phương tiện [là công cụ duy trì quyền lợi]. Tư cách của người đảng viên cũng thay đổi giữa hai thời kỳ:

Hỏi: Giai Cấp Mới có những đặc điểm gì nổi bật?

Đáp: Một số đặc điểm quan trọng của Giai Cấp Mới này là:

1/ "Do sự bấp bênh về vị trí xã hội và kinh tế, cũng như xuất thân từ một đảng chính trị, giai cấp mới buộc phải cực kỳ cố kết, luôn hành động một cách có ý thức với một kế hoạch thật rõ ràng. Như vậy, giai cấp mới có tổ chức và ý thức hơn bất kỳ giai cấp nào trước đó".

2/ "Giai cấp mới cũng tham lam giống như giai cấp tư sản thời kỳ đầu, nhưng lại không cần cù và tiết kiệm bằng các nhà tư sản. Nó là tổ chức cố kết và khép kín, giống như giai cấp quý tộc, nhưng lại thiếu tâm hồn tinh tế và phẩm chất của người hiệp sĩ"

3/ "Quyền lực tạo ra cho những kẻ cầm quyền thói ham hố quyền lực, giả dối, nịnh bợ, ghen tị. Tham quyền và chủ nghĩa quan liêu là hai căn bệnh nan y của chủ nghĩa cộng sản".

4/ Quyền lực của giai cấp mới thể hiện qua khả năng kiểm soát tài sản xã hội và khả năng kiểm soát tư tưởng của dân chúng. Khi mất một trong hai, hoặc cả hai, quyền kiểm soát này, giai cấp mới sẽ lột trần và thủ tiêu: Mất quyền kiểm soát tài sản xã hội, nó sẽ mất đặc quyền đặc lợi, và lý do gắn kết giai cấp tan vỡ. Nếu mất khả năng kiểm soát tư tưởng, nó sẽ mất luôn lý do để kiểm soát tài sản xã hội, dẫn tới tan vỡ. Đó là đường hướng tạo ra xã hội dân chủ và tự do dưới xã hội cộng sản: Đòi hỏi tự do tư tưởng, tự do ngôn luận, thu hẹp kinh tế quốc doanh... Chính vì vậy, giai cấp mới bám dính lấy chủ nghĩa Marx giáo điều, độc quyền tư tưởng, xóa bỏ các hình thức sở hữu khác ngoài "sở hữu tập thể", bất chấp quyền lợi của đất nước để duy trì quyền lợi của mình.

Hỏi: Mâu thuẫn lớn nhất của Giai Cấp Mới là gì?

Đáp: Giai cấp mới không có chính danh: Nó chiếm đoạt và hưởng thụ tài sản của toàn xã hội, nhưng lại phải nhân danh "sở hữu tập thể", "tài sản xã hội chủ nghĩa"... tức là không được nói thật rằng tài sản này là của nó. Từ đây sinh ra chuyện "nói một đằng, làm một nẻo": Một mặt nó phải liên tục bảo vệ quyền sở hữu của mình, chiếm đoạt một cách bất công thành quả lao động của người khác; một mặt khác, nó lại phải leo lẻo lý thuyết XHCN, hứa hẹn công bằng và bình đẳng xã hội. Mâu thuẫn này sẽ ngày càng lớn, dẫn tới sự sụp đổ của giai cấp mới.

Những đòi hỏi tự do chính là những mũi kim đâm trúng tim đen giai cấp mới, lật tẩy bản chất của nó, là đòi hỏi quan hệ sở hữu phù hợp với pháp luật. Vì thế giai cấp mới chống lại mọi đòi hỏi về tự do nhân danh bảo vệ "xã hội chủ nghĩa".

Giai cấp mới duy trì một chế độ đàn áp cả về tinh thần lẫn kinh tế khiến cho người dân luôn sống trong sợ hãi, luôn lo sợ mình làm gì sai để biến thành "kẻ thù của chủ nghĩa xã hội". Điều này cũng giống như thời Trung cổ, người ta phải luôn chứng tỏ rằng mình là người trung thành với nhà thờ. Giai cấp mới đã đầu độc giết chết đời sống tinh thần của dân tộc mình, khiến con người ngu đần đi vì tuyên truyền, không còn nhận thức được sự thật và không vươn tới được các ý tưởng mới.

Hỏi: Ba giai đoạn của cách mạng XHCN là gì?

Đáp: Đó là "Cách mạng", "giáo điều" và "phi giáo điều". Mỗi giai đoạn có những khẩu hiệu, nhiệm vụ và người cầm cờ tương ứng: Cướp chính quyền là Lênin; "chủ nghĩa xã hội" hay xây dựng hệ thống là Stalin; "pháp chế" hay sự ổn định của hệ thống là "lãnh đạo tập thể".

Quyền lực đóng vai trò chủ yếu trong cả ba giai đoạn: Đầu tiên, giai đoạn cách mạng thì cần phải giành chính quyền; sau đó trong giai đoạn "xây dựng chủ nghĩa xã hội" thì phải dựa vào chính quyền để thiết lập hệ thống. Cuối cùng, giai cấp mới dùng chính quyền để bảo vệ hệ thống đó.

Trong thời gian đó, từ giai đoạn một đến giai đoạn ba, bản chất cốt lõi của chủ nghĩa cộng sản là quyền lực đã trải qua quá trình tiến hóa từ phương tiện thành mục đích.

==============

Hình như CNXH ở Việt Nam đã tới giai đoạn 3: Phi giáo điều? Và nó đang bị tấn công ở 2 điểm yếu nhất: Tự do kinh tế và tự do ngôn luận? Các bác trao đổi tiếp nhé!