Hãy suy nghĩ như những người thực sự làm chủ đất nước

Hôm rồi tôi nói chuyện với 1 cậu sinh viên người Singapore. Theo cậu, hiện nay Singapore chỉ có một đảng thường xuyên nắm quyền, các đảng đối lập quá yếu, không đủ sức giành chính quyền. Singapore hầu như không có tự do báo chí, không tự do ngôn luận (mặc dù chỉ số tự do báo chí vẫn khá hơn Việt Nam). Dân có thể kiện cáo quan chức chính phủ, nhưng phải có bằng chứng. Tỷ lệ tham nhũng ở Singapore rất thấp (một trong những nước thấp nhất thế giới), GDP trên đầu người cao cho nên người dân cũng không phàn nàn gì. Theo ý cậu ta :"chúng tôi có một chính phủ tốt, cho nên mặc dù môi trường chính trị buồn tẻ, rất ít người cho rằng cần phải thay đổi".

Dù sao Singapore cũng là một nước quá nhỏ. Chỉ có 4 triệu dân, tương đương với thành phố Hà nội trước khi mở rộng, mức độ công nghiệp hóa cao, vì thế điều hành dễ hơn Việt Nam nhiều.

Kể chuyện lan man vậy thôi. Bất luận thế nào, tôi vẫn không chấp nhận thể chế chính trị phi tự do như Singapore. Đã có rất nhiều ví dụ về các quốc gia vừa có tự do, dân chủ mà vẫn phát triển bền vững, không có bất ổn. Tuy nhiên, chúng ta vẫn cần phải suy nghĩ một cách cụ thể, kỹ lưỡng hơn cho trường hợp Việt nam.

Trước nay chúng ta chỉ thảo luận về các biện pháp đấu tranh, kêu gọi nhân dân đấu tranh, đòi tự do, dân chủ, đa đảng. Rất nhiều người trên diễn đàn X-cafevn tin rằng chỉ cần nâng cao dân trí chính trị, thì khi có tự do ngôn luận, bầu cử dân chủ, mọi việc sẽ suôn sẻ như phương Tây.

Nhưng có thật như thế không???

Để phát triển kinh tế, xã hội bền vững, sẽ phải có các chuyên viên về các lãnh vực này nghiên cứu. Tuy nhiên, về mặt chính trị, tôi nghĩ rằng chúng ta cần phải tìm hiểu kỹ lưỡng hơn nữa về hai vấn đề :

1. Làm thế nào để có dân chủ mà vẫn đảm bảo một NỀN CHÍNH TRỊ TƯƠNG ĐỐI ỔN ĐỊNH?

2. Làm thế nào để thể chế Dân chủ không bị biến thái, ví dụ quay trở lại những hình thức độc tài quái thai ?

Tôi cho rằng, hiện nay vẫn có quá ít người suy nghĩ một cách thấu đáo về hai vấn đề này, có quá ít bài viết phân tích, mổ xẻ về những vấn đề này. Trong khi đây lại là những chủ đề quan trọng nhất khiến cho đa số trí thức Việt mặc dù bức xúc với tình hình chính trị đất nước, nhưng lại thờ ơ với phong trào dân chủ.

Điều ai cũng nhận thấy rằng, độ bất ổn của các quốc gia dân chủ phương đông, cụ thể là Đông Á, Trung Cận Đông cao hơn nhiều so với phương Tây. Tỷ lệ dân chủ biến thái tại các nước trên cũng cao hơn rất nhiều. Xung đột sắc tộc, xung đột tôn giáo là một trong những nguyên nhân quan trọng ở các quốc gia này.

Việt Nam không bị những vấn đề đó. Người Kinh chiếm tỷ lệ quá lớn, và Phật giáo ở Việt Nam khá hiền hòa. Nhưng điều ấy vẫn chưa đủ để đảm bảo rằng Việt Nam sẽ ít có bất ổn một khi có dân chủ.

Các nguyên nhân khác có thể là Dân trí chính trị và Thu nhập đầu người đều thấp. Đời sống nghèo khổ khiến cho người dân bất mãn với chính quyền, và dễ dàng nghe theo các đảng phái kích động.

Công việc của chúng ta trên diễn đàn X-cafevn là nâng cao dân trí chính trị cho dân. Nhưng chỉ riêng dân trí, liệu có đảm bảo đông đảo quần chúng đói nghèo không nổi loạn, suốt ngày rủ nhau đi biểu tình, đòi thay chính quyền, với hi vọng đời sống của họ được cải thiện ? Tôi nghĩ rằng đa số các vị lãnh đạo có tư tưởng cấp tiến trong ĐCS hiện nay cũng rất mù mờ về các vấn đề này. Họ có thể ủng hộ cởi mở dân chủ, nhưng bản thân họ cũng rất băn khoăn, lo lắng không rõ tương lai Việt Nam hậu dân chủ sẽ diễn ra như thế nào. Vậy nên, nhiệm vụ của trí thức yêu chuộng dân chủ là phải vạch ra những viễn cảnh ổn định và bền vững để tạo niềm tin cho họ và nhân dân nói chung.

Một thể chế chính trị cấm biểu tình, trừng phạt độc đoán khiến dân vừa ghét vừa sợ, và như vậy là vi phạm các nguyên tắc dân chủ. Nhưng một khi biểu tình đã trở thành luật, người ta sẽ có rất nhiều cách để lạm dụng luật. Nghèo đói, phương tiện giải trí kém cỏi… thì biểu tình, kiện cáo, phách lối lại là một thú vui đấy, các bạn ạ.

Tôi nghĩ rằng ủng hộ thể chế dân chủ, tự do ngôn luận,… nhưng phải có những biện pháp cụ thể, ràng buộc gắt gao, đối phó với các hoạt động thực địa kiểu như biểu tình, đình công... và các hoạt động mang màu sắc bạo loạn. Điều này đòi hỏi các nhà dân chủ phải suy ngẫm nhiều hơn. Và nữa, mặc dù đã có thể chế dân chủ, người dân Thái vẫn phải lật đổ Thaksin không bằng cách thông qua bầu cử dân chủ, mà bằng cách đảo chính, vì những mưu đồ độc tài hóa quốc gia của ông ta. Tôi hi vọng các bạn quan tâm nghiên cứu nhiều hơn về các vấn đề này.

Tôi tin rằng, dân chủ ở một nước nghèo vẫn phải khác dân chủ ở một nước phát triển, đối với một nước nghèo như ở Việt Nam, ngoài việc nâng cao dân trí chính trị cho dân, chúng ta cần đấu tranh để thực hiện các quyền: Tự do ngôn luận - báo chí, đa nguyên đa đảng, bầu cử dân chủ... Ở đây không chỉ là vấn đề NÂNG CAO DÂN TRÍ CHÍNH TRỊ mà còn những vấn đề khác nữa. Điều khiến người ta bất mãn với cuộc sống, chán ghét một thể chế, muốn xuống đường phách lối, đều có liên quan trực tiếp đến miếng cơm, manh áo hàng ngày của họ đấy, các bạn ạ. Bất luận năng lực nhận thức của họ thế nào, không thể khuyên người ta uống nước lã mà vẫn vui vẻ tuân thủ pháp luật, ủng hộ chính quyền được.

Việc nâng cao dân trí chính trị thực ra không đáng ngại lắm. Và cũng không mất nhiều thời gian như mọi người tưởng. Như nhiều người đã nói. Đa số dân của các nước cũng chỉ có ý thức chính trị thôi chứ tri thức chính trị của họ cũng chẳng hơn gì dân Việt. Vậy thì, việc chúng ta cần làm là đấu tranh đòi quyền được tuyên truyền dân trí chính trị, và quyền cho người dân thực hành các hoạt động chính trị để hình thành ý thức.

Chúng ta sử dụng diễn đàn X-cafevn như một công cụ tuyên truyền nhỏ giọt. Nhưng nếu như giành được quyền tuyên truyền bằng các phương tiện truyền thông đại chúng kiểu như báo chí của nhà nước, các site lớn Vnn, Tuoitre, Thanhnien,… thì tôi tin tưởng sâu sắc rằng việc nâng cao dân trí chính trị ở Việt Nam có thể hoàn thành trong một thời gian ngắn.

Như các bạn đều thấy, ở quy mô doanh nghiệp chẳng hạn, như tại các doanh nghiệp nước ngoài, mức thu nhập cao, người lao động có tinh thần chuyên nghiệp, tuân thủ luật lệ và yêu quý công ty hơn nhiều. Trong khi ở các doanh nghiệp lương thấp, tỷ lệ trốn việc, làm ẩu, làm dối, nói xấu lãnh đạo, mất đoàn kết nội bộ… rõ ràng là rất cao. Mặc dù các bạn có thể dán cùng một nội quy ở hai công ty khác nhau, và sẽ nhận được kết quả rất khác biệt.

Vậy thì một khi chưa thể nâng cao mức sống, trở thành một quốc gia giàu có, thì vẫn phải có một kỷ luật sắt nào đó bên cạnh những quy định về tự do dân chủ, nhằm hạn chế các hoạt động thực địa: biểu tình, đình công, các hoạt động mang màu sắc bạo loạn... Kỷ luật này chắc chắn phải gắt gao, mạnh tay hơn ở các nước phát triển, mặc dù vẫn cho phép các hoạt động này trong khuôn khổ có giấy phép.

Nhưng ở đây lại nẩy ra mâu thuẫn: nếu như chính phủ điều hành không tốt, chẳng hạn tham nhũng gây nguy hại trầm trọng cho nền kinh tế, độc tài hóa, phản bội lợi ích quốc gia vì ngoại bang... thì lại cần đến sức mạnh nhân dân (nghĩa là các hoạt động thực địa quy mô lớn) để loại trừ chính phủ đó khẩn cấp, ngay lập tức, không cần đợi đến bầu cử dân chủ. Phải có cách nào đó để luật hóa, giải trừ mâu thuẫn này. Việc luật hóa rất cần thiết để khuyến khích tinh thần người dân và binh sỹ xuống đường đòi thay đổi chế độ một cách hợp pháp trong tình trạng khẩn cấp. Có thể dùng một số tờ báo lớn làm phương tiện trưng cầu dân ý định kỳ để giải tỏa mâu thuẫn này chăng ? Ví dụ như trưng cầu dân ý cho thấy, 60% dân chúng cho rằng cần phải thay đổi chính phủ khẩn cấp, thì điều luật thay đổi chính phủ khẩn cấp sẽ phát huy hiệu lực.

Quản lý nhà nước ở Việt Nam hiện nay khó khăn hơn ở các nước như Liên Xô trước đây. Bởi vì, ở Liên Xô trước đây tổng thống có quyền hạn rất lớn. Vậy nên Gorbachop tuyên bố giải tán Liên Xô, để mở đường chuyển sang thể chế dân chủ là làm được ngay. Nhưng ở Việt Nam có sự tản quyền ở trong Bộ chính trị, không có một mình ông nào quyết định được cả.

Bởi vậy các nhà dân chủ cũng phải nghĩ đến các giải pháp tương đối "dễ lọt tai" để thuyết phục được nhiều người trong Bộ chính trị, trong Trung ương nói chung. Hiện giờ rất nhiều trí thức hiểu được tự do, dân chủ hay ho như thế nào. Nhưng theo điều tra của tôi, lý do 99% trí thức ở Việt Nam thờ ơ với phong trào dân chủ là vì sợ bất ổn, sợ giống các nước láng giềng châu Á và Trung đông. Và các vị lãnh đạo Việt Nam cũng thế thôi, họ cũng có tâm trạng như giới trí thức. Vậy thì chúng ta phải có các giải pháp để trấn an họ. Vạch ra các triển vọng để đảm bảo ổn định chính trị, xã hội, một cách tương đối. Nếu đề ra được những giải pháp như vậy thì mới có cởi mở tự do ở Việt Nam, mà vẫn đảm bảo tránh bất ổn được các bạn ạ. Nếu không thì có lẽ phải đợi có đại thảm họa xảy ra ở Việt Nam thì mới có sự cởi trói tự do thôi.